Ga direct naar de inhoud Ga direct naar de filters Ga direct naar de footer

KG:023:2026:5 Invulling kwantitatieve voorwaarde bij een 50/50-verhouding (artikel 13d, vierde lid, Wet Vpb 1969)

Aanleiding

Twee in Nederland gevestigde belastingplichtigen houden ieder 50% van de aandelen en de stemrechten in een in Nederland gevestigde vennootschap. Op beide aandelenbelangen is de deelnemingsvrijstelling van toepassing. Tussen de belastingplichtigen bestaan geen bijzondere rechten of afspraken, zoals stemrechtovereenkomsten. De vennootschap wordt op enig moment na het jaar 2021 ontbonden en vereffend. Ieder van de belastingplichtigen realiseert daarbij een liquidatieverlies als bedoeld in artikel 13d van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 (hierna: Wet Vpb 1969) van meer dan € 5 miljoen.

Vraag

Kan ieder van de belastingplichtigen, gelet op het vereiste van een kwalificerend belang als bedoeld in artikel 13d, vierde lid, Wet Vpb 1969, een liquidatieverlies van meer dan € 5 miljoen in aanmerking nemen?

Antwoord

Ja. In dit geval staat de 50/50-verhouding er niet aan in de weg dat ieder van de belastingplichtigen voldoet aan het vereiste van een kwalificerend belang als bedoeld in artikel 13d, vierde lid, Wet Vpb 1969. Dit vereiste wordt ingevuld aan de hand van de op het EU-recht gebaseerde maatstaf of de belastingplichtige een zodanige invloed op de besluiten van het lichaam kan uitoefenen dat hij de activiteiten daarvan kan bepalen.

Verondersteld wordt dat ook aan de overige voorwaarden van de liquidatieverliesregeling is voldaan, waaronder de voorwaarde dat de omvang van het liquidatieverlies is gebleken.

Beschouwing

Wettelijk kader

Op grond van artikel 13d, eerste lid, Wet Vpb 1969 vindt de deelnemingsvrijstelling geen toepassing ten aanzien van een verlies op een deelneming dat tot uitdrukking komt nadat het lichaam waarin de belastingplichtige deelneemt, is ontbonden (liquidatieverlies).

Artikel 13d, tweede lid, Wet Vpb 1969 bevat aanvullende voorwaarden voor het in aanmerking nemen van een liquidatieverlies voor zover dat meer bedraagt dan € 5 miljoen. Een van deze voorwaarden is de kwantitatieve voorwaarde van artikel 13d, tweede lid, onderdeel a, onder 1°, Wet Vpb 1969. Deze houdt in dat sprake is van een kwalificerend belang.

Onder een kwalificerend belang wordt op grond van artikel 13d, vierde lid, Wet Vpb 1969 een belang in een lichaam verstaan waarmee een zodanige invloed op de besluiten van dat lichaam kan worden uitgeoefend dat de activiteiten van dat lichaam kunnen worden bepaald.

Parlementaire behandeling

Tijdens de parlementaire behandeling van de Wet beperking liquidatie- en stakingsverliesregeling is over de kwantitatieve voorwaarde en het begrip “kwalificerend belang” onder meer het volgende opgemerkt.

Memorie van toelichting

“Deze voorwaarden zijn enkel van toepassing voor zover een liquidatieverlies meer bedraagt dan € 5 miljoen (franchise). Een liquidatieverlies boven deze franchise wordt slechts (volledig) in aanmerking genomen indien:

- de belastingplichtige doorslaggevende zeggenschap heeft in het ontbonden lichaam (al dan niet tezamen met andere lichamen waarin de belastingplichtige doorslaggevende zeggenschap heeft) (kwantitatieve voorwaarde); en (…)”

Kamerstukken II 2020/21, 35 568, nr. 3, p. 4.

“De kwantitatieve voorwaarde heeft als gevolg dat een liquidatieverlies voor zover dit meer bedraagt dan de franchise niet in aanmerking wordt genomen indien de belastingplichtige geen beslissende invloed heeft op de besluitvorming van de deelneming. Zonder bijzondere rechten of overeenkomsten (zoals bijvoorbeeld stemrechtovereenkomsten) is in beginsel aan de kwantitatieve voorwaarde voldaan indien een belastingplichtige meer dan 50% van de statutaire stemrechten in een deelneming bezit.”

Kamerstukken II 2020/21, 35 568, nr. 3, p. 5.

“De invulling van de kwantitatieve voorwaarde is ontleend aan vaste rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ EU).5 Hiermee wordt beoogd dat de voorgestelde beperking enkel onder het bereik van de vrijheid van vestiging valt. Dit is noodzakelijk om te voorkomen dat een belastingplichtige succesvol een beroep kan doen op de vrijheid van kapitaalverkeer om een liquidatieverlies op een geliquideerde deelneming in een derde land in Nederland in aftrek te brengen. De vrijheid van kapitaal werkt immers ook ten opzichte van derde landen.”

Voetnoten in dit citaat

5. Zie bijvoorbeeld HvJ EG 13 april 2000, ECLI:EU:C:2000:205. Dit kan als vaste rechtspraak worden beschouwd. Zie ook HvJ EG 23 oktober 2007, ECLI:EU:C:2007:623.

Kamerstukken II 2020/21, 35 568, nr. 3, p. 6.

“Het voorgestelde vierde lid van genoemd artikel 13d bevat een definitie van het begrip kwalificerend belang. Ingevolge die definitie is sprake van een kwalificerend belang indien de belastingplichtige een zodanige invloed kan uitoefenen op de besluiten van het ontbonden lichaam dat de activiteiten van dat lichaam kunnen worden bepaald (beslissende invloed). Deze definitie is ontleend aan vaste rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ EU).14 Of in een concreet geval sprake is van beslissende invloed hangt af van de feiten en omstandigheden van dat geval. Zonder bijzondere rechten of overeenkomsten (zoals bijvoorbeeld stemrechtovereenkomsten) is in beginsel sprake van beslissende invloed indien de belastingplichtige meer dan 50% van de statutaire stemrechten bezit in het ontbonden lichaam. Bij een joint venture waarbij beide partners 50% van de stemrechten bezitten (en wederom zonder bijzondere rechten of overeenkomsten) wordt derhalve door beide partners niet aan de kwantitatieve voorwaarde voldaan.”

Voetnoten in dit citaat

14. Zie bijvoorbeeld HvJ EG 13 april 2000, ECLI:EU:C:2000:205. Dit kan als vaste rechtspraak worden beschouwd. Zie ook HvJ EG 23 oktober 2007, ECLI:EU:C:2007:623.

Kamerstukken II 2020/21, 35 568, nr. 3, p. 17.

Advies van de Afdeling advisering van de Raad van State

“De toelichting merkt terecht op dat of in een concreet geval sprake is van beslissende invloed afhangt van de feiten en omstandigheden van dat geval. Hierop volgt de opmerking dat er zonder bijzondere rechten of overeenkomsten in beginsel sprake is van beslissende invloed indien de belastingplichtige meer dan 50% van de statutaire stemrechten bezit in het ontbonden lichaam. Opmerking verdient dat uit de rechtspraak van het HvJ EU geen absoluut percentage volgt, waarbij die beslissende invloed een gegeven is. Een bezit van meer dan 50% van de statutaire stemrechten is niet per definitie voldoende om te kunnen spreken van beslissende invloed. En aan de andere kant heeft het HvJ EU in een Griekse zaak geoordeeld dat een 25%-belang in een deelneming kan volstaan.16

De Afdeling adviseert de toelichting naar aanleiding van het voorgaande te verduidelijken en aan te vullen.”

Voetnoten in dit citaat

16. HvJ 21 oktober 2010, C-81/09, Idryma Typou AE, ECLI:EU:C:2010:622, punt 51: «Afhankelijk van de verspreiding van het overige kapitaal, met name of het onder een groot aantal aandeelhouders is verdeeld, kan een deelneming van 25% volstaan voor de zeggenschap over een onderneming of althans om een zekere invloed op de beslissingen ervan uit te oefenen en de activiteiten ervan te bepalen in de zin van de in punt 47 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak Baars (zie in die zin arrest Commissie/Italië, reeds aangehaald, punt 38). De Griekse wetgeving kan dus onder artikel 49 VWEU vallen.»

Kamerstukken II 2020/21, 35 568, nr. 4, p. 6.

Reactie op advies van de Afdeling advisering van de Raad van State

“Zoals de Afdeling terecht opmerkt, heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ EU) zich niet expliciet uitgelaten over de absolute percentages waarbij sprake is van beslissende invloed. In de memorie van toelichting is in dit kader benadrukt dat de vraag of sprake is van beslissende invloed wordt beantwoord aan de hand van de specifieke feiten en omstandigheden van het geval. Ter illustratie is een versimpeld voorbeeld opgenomen waarin een belastingplichtige meer dan 50% van de statutaire stemrechten bezit, zonder dat daarbij bijzondere rechten of overeenkomsten van toepassing zijn. Hieruit volgt dat in beginsel sprake is van beslissende invloed. Het voorbeeld verduidelijkt de uitleg van de bepaling in die situatie, terwijl gelijktijdig wordt opgemerkt dat een uiteindelijke toets in het individuele geval zal afhangen van de concrete feiten en omstandigheden. Daarbij is de invulling van wanneer sprake is van beslissende invloed – uiteindelijk – aan het HvJ EU. Om die reden is afgezien van een verdere toelichting op de toepassing van het begrip kwalificerend belang.”

Kamerstukken II 2020/21, 35 568, nr. 4, p. 6.

Nota naar aanleiding van het verslag

“De leden van de fracties van D66, de VVD, de PvdA en het CDA stellen enkele vragen over het kwalificerend belang in de kwantitatieve voorwaarde. Ook de NOB vraagt om een nadere toelichting wanneer bij de kwantitatieve voorwaarde sprake is van een kwalificerend belang. De NOB verwijst hierbij naar enkele arresten van het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ EU) waaruit onder andere kan worden afgeleid dat van beslissende invloed ook sprake kan zijn bij een belang van minder dan 50%.3 De leden van de fracties van D66 en het CDA vragen naar de toepassing van dit criterium in vergelijkbare situaties. Uit het voorgestelde vierde lid van artikel 13d Wet Vpb 1969 volgt dat onder een kwalificerend belang moet worden verstaan een belang in een lichaam waarmee een zodanige invloed op de besluiten van dat lichaam kan worden uitgeoefend dat de activiteiten ervan kunnen worden bepaald. In de toelichting wordt hiervoor zowel de term «beslissende invloed» als «doorslaggevende zeggenschap» gebruikt, zonder dat een verschil tussen beide termen is beoogd. Het criterium is ontleend uit de vaste rechtspraak van het HvJ EU en wordt in lijn met deze rechtspraak uitgelegd. De toetsing of in een concreet geval sprake is van beslissende invloed hangt af van de feiten en omstandigheden van dat geval, waaronder bijvoorbeeld de afspraken die onder de aandeelhouders zijn gemaakt. Om strijdigheid met het Europese recht te voorkomen wordt hierbij dus niet aangesloten bij een absoluut percentage van de statutaire stemrechten en de aandelen. In een concreet geval kan dit ertoe leiden dat ook bij een belang van minder dan 50% van de statutaire stemrechten toch sprake kan zijn van een beslissende invloed waardoor voldaan wordt aan de kwantitatieve voorwaarde. Of andersom, dat hiervan geen sprake is ondanks dat de belastingplichtige meer dan 50% van de statutaire stemrechten bezit”.

Voetnoten in dit citaat

3. Verwezen wordt naar HvJ EU 22 december 2008, ECLI:EU:C:2008:365, HvJ EU 26 maart 2009, ECLI:EU:C:2009:193 en HvJ EU 21 januari 2010, ECLI:EU:C:2010:26.

Toelichting kennisgroepen: In de aangehaalde voetnoot lijken de datum en de ECLI van twee verschillende arresten te zijn gecombineerd. Mogelijk is bedoeld te verwijzen naar een of beide van de volgende arresten: HvJ EU 26 juni 2008, C-284/06 (Burda), ECLI:EU:C:2008:365, en HvJ EU 22 december 2008, C-282/07 (Truck Center), ECLI:EU:C:2008:762.

Kamerstukken II 2020/21, 35 568, nr. 6, p. 5.

“De leden van de fractie van het CDA vragen waarom de aanwezigheid van een samenwerkende groep niet relevant wordt geacht voor toepassing van de kwantitatieve voorwaarde. Deze leden vragen ook of hiermee investeringen worden ontmoedigd waarbij partijen de risico’s delen. De NOB vraagt hoe zich dit verhoudt met het Europese recht. De kwantitatieve voorwaarde geeft enkel de mogelijkheid om een liquidatieverlies (voor zover dat meer bedraagt dan de franchise van € 5 miljoen) in aanmerking te nemen indien de belastingplichtige beslissende invloed heeft op het ontbonden lichaam. Hiermee wordt beoogd om in lijn met de rechtspraak van het HvJ EU te bewerkstelligen dat de voorgestelde beperking enkel onder het bereik valt van de vrijheid van vestiging. Het HvJ EU heeft zich in meerdere arresten uitgesproken over de vraag wanneer sprake is van beslissende invloed. Deze jurisprudentie is in veel gevallen afhankelijk van de karaktereigenschappen van de regeling die wordt getoetst en de feiten en omstandigheden van het betreffende geval. De kwantitatieve voorwaarde is in lijn met deze jurisprudentie, waarbij kan worden opgemerkt dat de toets of sprake is van doorslaggevende zeggenschap uiteindelijk afhangt van de feiten en omstandigheden van de concrete casus. Anders dan in de Wet bronbelasting 2021 wordt hierbij geen rekening gehouden met de belangen (in het ontbonden lichaam) die worden gehouden door lichamen die samen met de belastingplichtige een samenwerkende groep vormen. Dit past niet bij het karakter van de kwantitatieve voorwaarde en de beoogde reikwijdte van de liquidatieverliesregeling, ook bezien in samenhang met de ruimte die de rechtspraak van het HvJ EU in dit verband lijkt te bieden. Overigens kan wel worden opgemerkt dat ook de belangen van de lichamen waarin de belastingplichtige een kwalificerend belang heeft in aanmerking worden genomen voor toepassing van de kwantitatieve voorwaarde, indien deze lichamen tevens een belang hebben in het ontbonden lichaam. Gezien de franchise van € 5 miljoen die van toepassing is indien de belastingplichtige niet voldoet aan de kwantitatieve en territoriale voorwaarde, deelt het kabinet niet de vrees dat het ontbreken van een uitzondering voor een samenwerkende groep in de praktijk negatieve effecten heeft op de investeringsbereidheid van ondernemers (al dan niet in groepsverband).”

Kamerstukken II 2020/21, 35 568, nr. 6, p. 6-7.

“Bij de inperking van de reikwijdte van de liquidatie- en stakingsverliesregeling is het kabinet gebonden aan het Europese recht. Door het stellen van de kwantitatieve voorwaarde wordt verzekerd dat de liquidatie- en stakingsverliesregeling enkel getoetst dient te worden aan de vrijheid van vestiging. Hierdoor is het mogelijk om de voorgestelde territoriale voorwaarde in zijn huidige vorm te stellen. (…) Doordat de voorgestelde kwantitatieve voorwaarde van doorslaggevende zeggenschap in de liquidatieverliesregeling ook geldt in binnenlandse situaties, wordt verzekerd dat geen sprake is van strijdigheid met het Europese recht. Immers, wanneer deze voorwaarde verhindert dat een verlies, dat in een andere lidstaat niet meer verrekenbaar is, in Nederland in aanmerking wordt genomen, zou het in een binnenlandse situatie ook niet in aanmerking kunnen worden genomen in Nederland. Het Europese recht verplicht Nederland niet om de grensoverschrijdende situatie gunstiger te behandelen dan een binnenlandse situatie. De voorgestelde regeling is dan ook niet in strijd met het Europese recht.”

Kamerstukken II 2020/21, 35 568, nr. 6, p. 8-9.

Nota van wijziging

“De belastingplichtige en vennootschap X houden beide 50% van de aandelen in het in Nederland gevestigde lichaam O. Het opgeofferde bedrag voor O betreft bij beide aandeelhouders € 10 miljoen (in totaal is het opgeofferde bedrag voor O voor belastingplichtige en X tezamen dus € 20 miljoen). O is verlieslatend waarbij verwacht wordt dat O op korte termijn geliquideerd zal worden. De waarde in het economische verkeer van O is als gevolg hiervan nihil. Aangezien op het moment voor de splitsing (figuur 1) belastingplichtige en X niet voldoen aan de kwantitatieve voorwaarde van het voorgestelde tweede lid, onderdeel a, van artikel 13d Wet Vpb 1969, zal bij een liquidatie van O het liquidatieverlies dat uitgaat boven de franchise van € 5 miljoen niet in aanmerking kunnen worden genomen.”

Kamerstukken II 2020/21, 35 568, nr. 7, p. 3.

Beoordelingsmaatstaf en toepassing op de casus

In de voorliggende casus houden twee belastingplichtigen ieder 50% van de aandelen en de stemrechten in de deelneming, zonder dat tussen hen bijzondere rechten of afspraken bestaan. Voor de invulling van het begrip “kwalificerend belang” is de aan het EU-recht ontleende maatstaf leidend. Vervolgens wordt deze maatstaf aan de hand van de rechtspraak van het HvJ toegepast op de voorliggende casus. Daaruit volgt dat de omstandigheid dat sprake is van een 50/50-verhouding er in dit geval niet aan in de weg staat dat ieder van beide belastingplichtigen een “kwalificerend belang” heeft als bedoeld in artikel 13d, vierde lid, Wet Vpb 1969. Dit wordt hierna toegelicht.

Kwantitatieve voorwaarde

Met ingang van 1 januari 2021 zijn aan de liquidatieverliesregeling onder meer een territoriale en een kwantitatieve voorwaarde toegevoegd. De kwantitatieve voorwaarde houdt in dat een liquidatieverlies, voor zover dit meer bedraagt dan € 5 miljoen, slechts in aanmerking kan worden genomen indien sprake is van een kwalificerend belang (artikel 13d, tweede lid, onderdeel a, onder 1°, Wet Vpb 1969).

De kwantitatieve voorwaarde is in de liquidatieverliesregeling opgenomen om te verzekeren dat de territoriale voorwaarde uitsluitend onder het bereik van de vrijheid van vestiging valt. Daarmee wordt voorkomen dat met een beroep op het vrije verkeer van kapitaal een liquidatieverlies op een deelneming in een derde land in Nederland in aftrek kan worden gebracht (Kamerstukken II 2020/21, 35 568, nr. 3, p. 6, en Kamerstukken II 2020/21, 35 568, nr. 6, p. 8-9).

Kwalificerend belang

Het begrip kwalificerend belang is gedefinieerd in artikel 13d, vierde lid, Wet Vpb 1969. Onder een kwalificerend belang wordt een belang in een lichaam verstaan waarmee een zodanige invloed op de besluiten van dat lichaam kan worden uitgeoefend dat de activiteiten van dat lichaam kunnen worden bepaald.

Wettekst

Artikel 13d, vierde lid, Wet Vpb 1969 bevat een open norm en stelt geen absoluut percentage van de statutaire stemrechten of het aandelenbelang. Dit is anders dan bijvoorbeeld bij de CFC-regeling van artikel 13ab Wet Vpb 1969. In die bepaling wordt het begrip “gecontroleerd lichaam” in de wettekst wel expliciet gekwantificeerd. Daarvoor is vereist dat de belastingplichtige, al dan niet tezamen met een aan hem gelieerd lichaam of gelieerde natuurlijke persoon, een belang van meer dan 50% heeft in het nominaal gestorte kapitaal, de statutaire stemrechten of de winst.

Wetsgeschiedenis

Uit de wetsgeschiedenis volgt dat het begrip “kwalificerend belang” voor de toepassing van de kwantitatieve voorwaarde wordt ingevuld aan de hand van de feiten en omstandigheden van het concrete geval. In de memorie van toelichting is daarbij benadrukt dat de definitie van “kwalificerend belang” is ontleend aan vaste rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie (hierna: HvJ). In een concreet geval moet worden beoordeeld of de belastingplichtige een zodanige invloed kan uitoefenen op de besluiten van het ontbonden lichaam dat de activiteiten van dat lichaam kunnen worden bepaald. In het licht van deze feiten-en-omstandigheden-toets is toegelicht dat zonder bijzondere rechten of overeenkomsten “in beginsel” sprake is van beslissende invloed indien de belastingplichtige meer dan 50% van de statutaire stemrechten bezit (Kamerstukken II 2020/21, 35 568, nr. 3, p. 17).

De Afdeling advisering van de Raad van State heeft erop gewezen dat uit de rechtspraak van het HvJ geen absoluut percentage volgt. Een belang van meer dan 50% is niet per definitie voldoende, terwijl onder omstandigheden een lager belang kan volstaan. In het nader rapport is daarop bevestigd dat het HvJ zich niet expliciet heeft uitgelaten over absolute percentages. De toetsing vindt plaats in het individuele geval aan de hand van de concrete feiten en omstandigheden, waarbij de invulling van “beslissende invloed” uiteindelijk aan het HvJ is (Kamerstukken II 2020/21, 35 568, nr. 4, p. 6). Ook in de nota naar aanleiding van het verslag is uitdrukkelijk bevestigd dat het criterium in lijn met de rechtspraak van het HvJ wordt uitgelegd en dat niet wordt aangesloten bij een absoluut percentage van de statutaire stemrechten of het aandelenbelang. Beslissende invloed kan ook bij een belang van minder dan 50% bestaan en kan omgekeerd bij een belang van meer dan 50% ontbreken. In die nota is bovendien opgemerkt dat zowel de term “beslissende invloed” als de term “doorslaggevende zeggenschap” wordt gebruikt, zonder dat een verschil tussen beide termen is beoogd (Kamerstukken II 2020/21, 35 568, nr. 6, p. 5).

Over het in de wetsgeschiedenis opgenomen joint-venturevoorbeeld waarin beide partners 50% van de stemrechten bezitten en geen bijzondere rechten of overeenkomsten bestaan, is vermeld dat beide partners in die situatie niet aan de kwantitatieve voorwaarde voldoen (Kamerstukken II 2020/21, 35 568, nr. 3, p. 17; Kamerstukken II 2020/21, 35 568, nr. 7, p. 3). Dat voorbeeld is echter ingebed in de toelichting dat de invulling van een “kwalificerend belang” is ontleend aan vaste rechtspraak van het HvJ en dat de vraag of sprake is van beslissende invloed wordt beoordeeld aan de hand van de feiten en omstandigheden van het concrete geval (Kamerstukken II 2020/21, 35 568, nr. 3, p. 17). In andere uitlatingen heeft de wetgever uitdrukkelijk bevestigd dat geen absoluut percentage geldt. Beslissende invloed kan bij minder dan 50% bestaan en bij meer dan 50% ontbreken (Kamerstukken II 2020/21, 35 568, nr. 4, p. 6, en Kamerstukken II 2020/21, 35 568, nr. 6, p. 5). Gelet op het voorgaande moet het joint-venturevoorbeeld worden gelezen als een vereenvoudigde illustratie die niet afdoet aan het uitgangspunt dat voor de invulling van het begrip “kwalificerend belang” wordt aangesloten bij de vaste rechtspraak van het HvJ. De ratio daarvan is te verzekeren dat de beperking van de liquidatieverliesregeling op grond van de territoriale voorwaarde uitsluitend onder het bereik van de vrijheid van vestiging valt en niet met succes kan worden bestreden met een beroep op het vrije verkeer van kapitaal.

Tussenconclusie

Gelet op het voorgaande is voor de invulling van het begrip “kwalificerend belang” de maatstaf uit de vaste rechtspraak van het HvJ leidend.

Uitleg wettekst en wetsgeschiedenis in het licht van het Unierecht

Uit de tekst van artikel 13d, vierde lid, Wet Vpb 1969 en de in dit standpunt aangehaalde wetsgeschiedenis volgt dat deze bepaling uitsluitend is bedoeld voor situaties die onder de vrijheid van vestiging vallen en uitdrukkelijk niet voor situaties die onder de vrijheid van kapitaalverkeer vallen.

De in artikel 13d, vierde lid, Wet Vpb 1969 opgenomen definitie van “kwalificerend belang” komt dan ook overeen met het criterium dat het HvJ hanteert bij de beoordeling of een maatregel moet worden getoetst aan de vrijheid van vestiging.

Zie voor de wijze waarop het HvJ beide vrijheden pleegt af te bakenen bijvoorbeeld HvJ EU 7 september 2017, C-6/16 (Eqiom en Enka), ECLI:EU:C:2017:641:

“41. In dit verband heeft het Hof reeds geoordeeld dat een nationale wettelijke regeling die alleen van toepassing is op deelnemingen waarmee een bepalende invloed op de besluiten van een vennootschap kan worden uitgeoefend en de activiteiten ervan kunnen worden bepaald, onder de Verdragsbepalingen inzake de vrijheid van vestiging valt.
Nationale bepalingen die van toepassing zijn op participaties die enkel als belegging worden genomen zonder dat het de bedoeling is invloed op het bestuur en de zeggenschap van de onderneming uit te oefenen, moeten daarentegen uitsluitend aan het beginsel van het vrije verkeer van kapitaal worden getoetst (arrest van 15 september 2011, Accor, C-310/09, EU:C:2011:581, punt 32 en aldaar aangehaalde rechtspraak).”

Een nationale regeling die alleen van toepassing is op deelnemingen waarmee een zodanige invloed op de besluiten van een vennootschap kan worden uitgeoefend dat de activiteiten ervan kunnen worden bepaald (hierna: “bepalende invloed”), valt onder de vrijheid van vestiging (artikel 49 VWEU), aldus het HvJ.

Uit het voorgaande zijn twee conclusies te trekken.

Concernmaatregel

Ten eerste heeft artikel 13d, vierde lid, Wet Vpb 1969 het karakter van een zogenoemde “concernmaatregel”, dat wil zeggen een bepaling die uitsluitend kan worden getoetst aan de vrijheid van vestiging. Zie bijvoorbeeld HvJ EU 25 februari 2010, C-337/08 (X Holding), ECLI:EU:C:2010:89, en HvJ EU 4 oktober 2024, C-585/22 (X BV), ECLI:EU:C:2024:822. In deze arresten toetst het HvJ respectievelijk artikel 15 Wet Vpb 1969 en artikel 10a Wet Vpb 1969 uitsluitend aan de vrijheid van vestiging.

Feiten en omstandigheden

Uit de wetsgeschiedenis volgt ten tweede dat telkens aan de hand van de feiten en omstandigheden van de voorliggende situatie moet worden getoetst of sprake is van “bepalende invloed”. Met deze uitlating lijkt de wetgever te refereren aan de wijze waarop het HvJ een zogenoemde “generieke maatregel” toetst. Een dergelijke maatregel moet volgens het HvJ al naar gelang de feitelijke situatie worden getoetst aan hetzij de vrijheid van vestiging, hetzij de vrijheid van kapitaalverkeer.

Zie bijvoorbeeld HvJ EU 13 november 2012, C-35/11 (Test Claimants in the FII Group Litigation), ECLI:EU:C:2012:707, waarin het HvJ oordeelt:

“93. De nationale regeling die in het hoofdgeding aan de orde is, is niet alleen van toepassing op dividenden die een ingezeten vennootschap ontvangt op basis van een participatie waarmee een zodanige invloed op de besluiten van de uitkerende vennootschap kan worden uitgeoefend dat de activiteiten ervan kunnen worden bepaald, maar ook op dividenden die worden ontvangen op basis van een participatie waarmee die invloed niet kan worden uitgeoefend. Voor zover de nationale wettelijke regeling ziet op dividenden die uit een lidstaat afkomstig zijn, maakt het voorwerp van deze wettelijke regeling het dus niet mogelijk uit te maken of zij overwegend onder artikel 49 VWEU dan wel onder artikel 63 VWEU valt.

94. In een dergelijk geval houdt het Hof rekening met de feitelijke gegevens van het concrete geval om uit te maken of de situatie waarop het hoofdgeding betrekking heeft, onder de ene of de andere van deze bepalingen valt (zie in die zin arrest Test Claimants in the FII Group Litigation, reeds aangehaald, punten 37 en 38; arresten van 26 juni 2008, Burda, C-284/06, Jurispr. blz. I-4571, punten 71 en 72, en 21 januari 2010, SGI, C-311/08, Jurispr. blz. I-487, punten 33-37).”

Zoals eveneens is opgemerkt in de wetsgeschiedenis, kan uit de jurisprudentie van het HvJ niet eenduidig (in elk geval niet aan de hand van een vast percentage) worden afgeleid wanneer sprake is van “bepalende invloed”.

Jurisprudentie van het HvJ

In het licht van de feiten in de onderhavige situatie, waarin sprake is van twee aandeelhouders die elk 50% van de aandelen en de stemrechten houden, zijn de navolgende arresten van het HvJ richtinggevend.

Burda

HvJ EU 26 juni 2008, C-284/06 (Burda), ECLI:EU:C:2008:365, betreft de situatie van een Duitse vennootschap met twee aandeelhouders (RCS en Burda International) met elk 50% van de aandelen. Het HvJ oordeelt (vetgedrukt Kennisgroep IBR Vpb & winst):

“70. Blijkens de verwijzingsbeslissing is Burda, die op Duits grondgebied is gevestigd, voor 50 % in handen van een niet‑ingezeten vennootschap, namelijk RCS. Een dergelijke deelneming van RCS in het maatschappelijk kapitaal van Burda geeft eerstgenoemde in beginsel het recht om een bepaalde en beslissende invloed op de activiteit van haar dochtermaatschappij uit te oefenen in de zin van de in het voorgaande punt van dit arrest genoemde rechtspraak.

71. Voorts zij opgemerkt dat een nationale regeling als in het hoofdgeding aan de orde is, waarvan de toepassing niet afhankelijk is van de omvang van de deelneming die de dividend ontvangende vennootschap in de uitkerende vennootschap heeft, zowel onder artikel 43 EG betreffende de vrijheid van vestiging als onder artikel 56 EG betreffende het vrije verkeer van kapitaal kan vallen (zie in die zin arrest Test Claimants in the FII Group Litigation, reeds aangehaald, punt 36).

72. Vastgesteld zij echter dat het hoofdgeding uitsluitend betrekking heeft op de impact van de in dat geding aan de orde zijnde nationale regeling op de situatie van een ingezeten vennootschap die dividenden heeft uitgekeerd aan aandeelhouders die een deelneming hebben waardoor zij een bepaalde invloed op de besluiten van die vennootschap kunnen uitoefenen en de activiteiten ervan kunnen bepalen (zie in die zin arrest Test Claimants in the FII Group Litigation, reeds aangehaald, punt 38).

73. In deze context zijn de verdragsbepalingen betreffende de vrijheid van vestiging van toepassing op een zaak als in het hoofdgeding aan de orde is.”

In dit arrest lijkt het HvJ allereerst onderscheid te maken tussen “bepaalde” dan wel “bepalende” invloed en “beslissende” invloed. Als de aandelen in een vennootschap in handen zijn van twee 50%-aandeelhouders is bij beiden de vrijheid van vestiging van toepassing.

Truck Center SA

HvJ EU 22 december 2008, C-282/07 (Truck Center), ECLI:EU:C:2008:762, betreft een zaak waarin Wickler Finances 48% van het kapitaal van Truck Center houdt. Het HvJ oordeelt (vetgedrukt Kennisgroep IBR Vpb & winst):

“26. In casu is de toepassing van artikel 11, § 3, tweede alinea, 2°, van de Belgisch Luxemburgse overeenkomst afhankelijk van de omvang van de deelneming van de renteontvangende vennootschap in het kapitaal van de vennootschap die deze rente uitkeert.

27. Volgens deze bepaling mag immers de rente die door een vennootschap met zetel in een overeenkomstsluitende staat wordt toegekend aan een vennootschap met zetel in de andere overeenkomstsluitende staat die rechtstreeks of indirect minstens 25 % van de stemgerechtigde aandelen of delen van eerstgenoemde vennootschap bezit, worden belast in de overeenkomstsluitende staat waaruit die rente afkomstig is.

28. Voorts blijkt uit de verwijzingsbeslissing dat Wickler Finances 48 % van het kapitaal van Truck Center in handen heeft.

29. Een dergelijke deelneming verleent Wickler Finances in beginsel een beslissende invloed op de beslissingen en de activiteiten van Truck Center.

30. Bijgevolg dient de betrokken regeling in het licht van de artikelen 52 en 58 van het Verdrag te worden onderzocht.” 

Onder de feiten van het arrest is niets vermeld over de verdeling van de overige 52% van de aandelen in Truck Center. Het HvJ betrekt die verdeling niet kenbaar in zijn beoordeling en oordeelt dat het belang van 48% Wickler Finances in beginsel een beslissende invloed verleent.

SGI

HvJ EU 21 januari 2010, C-311/08 (SGI), ECLI:EU:C:2010:26, ziet op de volgende situatie. De Luxemburgse vennootschap Cobelpin heeft 34% van de aandelen in de Belgische vennootschap SGI. Cobelpin is bestuurder en afgevaardigd bestuurder van SGI. SGI heeft 65% van de aandelen in de Franse vennootschap Recydem. SGI is tevens een van de bestuurders van deze vennootschap. In geschil is een regeling die van toepassing is op vennootschappen die een band van wederzijdse afhankelijkheid met elkaar onderhouden. Het HvJ oordeelt (vetgedrukt Kennisgroep IBR Vpb & winst):

“33. Wat de in omstandigheden als die in het hoofdgeding toe te passen verdragsbepalingen betreft, moet worden opgemerkt dat het bestaan van een „band van wederzijdse afhankelijkheid” in de zin van de betrokken regeling tussen SGI en Recydem enerzijds en tussen SGI en Cobelpin anderzijds, voor de verwijzende rechterlijke instantie niet wordt betwist.

34. Wat de aard van deze banden betreft, blijkt uit de verwijzingsbeslissing dat SGI een participatie van 65 % in het kapitaal van Recydem bezit. Blijkens het in punt 10 van het onderhavige arrest genoemde antwoord bedraagt de participatie van Cobelpin in het kapitaal van SGI 34 %. Het Hof beschikt niet over gegevens waaruit blijkt dat er tussen deze vennootschappen andere deelnemingsverbanden zouden bestaan.

35. Dergelijke deelnemingen kunnen in beginsel een „beslissende invloed” in de zin van de uit het arrest Baars volgende rechtspraak, waarnaar verwijzing in de punten 27 en 28 van het onderhavige arrest, verlenen aan SGI op de besluiten en de activiteiten van Recydem respectievelijk aan Cobelpin op de besluiten en de activiteiten van SGI. Bovendien bestaan er volgens de verwijzingsbeslissing bestuurlijke banden tussen deze vennootschappen.

36. Aangezien het hoofdgeding uitsluitend betrekking heeft op de impact van de betrokken regeling op de fiscale behandeling van een vennootschap die zich met de andere betrokken vennootschappen in een band van wederzijdse afhankelijkheid bevindt en deze band tot de uitoefening van een „beslissende invloed” leidt in de zin van de uit het arrest Baars volgende rechtspraak, zijn de artikelen 43 EG en 48 EG betreffende de vrijheid van vestiging van toepassing.

37. Derhalve dienen de prejudiciële vragen enkel tegen de achtergrond van de artikelen 43 EG en 48 EG te worden beantwoord. Deze vragen moeten samen worden onderzocht.”

Uit dit arrest volgt dat een aandelenbelang van 34%, in dit geval in combinatie met “bestuurlijke banden”, een “beslissende invloed” kan opleveren.

Uit de hierboven behandelde arresten volgt dat voor “bepalende invloed” niet is vereist dat de belastingplichtige meer dan 50% van de aandelen en de stemrechten houdt.

Conclusie

In het voorliggende geval houden twee aandeelhouders ieder 50% van de aandelen en de stemrechten, zonder dat tussen hen bijzondere rechten of afspraken bestaan. Het voorgaande leidt tot de conclusie dat ieder van beide aandeelhouders in dit geval “bepalende invloed” kan uitoefenen. De 50/50-verhouding staat daaraan niet in de weg. Ieder van beide 50%-aandeelhouders heeft een “kwalificerend belang” als bedoeld in artikel 13d, vierde lid, Wet Vpb 1969.

Deel deze pagina