Ga direct naar de inhoud Ga direct naar de filters Ga direct naar de footer

KG:204:2026:19 vrijwaring en bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering

Aanleiding

Bestuurders, commissarissen en overige toezichthouders lopen bij de uitoefening van hun functie het risico om persoonlijk aansprakelijk te worden gesteld. Een aansprakelijkstelling kan leiden tot schadevergoedingen, boetes en dwangsommen. Ook kunnen zij voor hun verdediging tegen een aansprakelijkstelling te maken krijgen met hoge juridische kosten. Dergelijke schadevergoedingen, boetes, dwangsommen en juridische kosten worden verder aangeduid als vermogensschade.

Een besloten vennootschap (hierna: bv) kiest er daarom voor om haar statutaire bestuurders vooraf te vrijwaren voor dergelijke vermogensschade. Deze vrijwaring wordt contractueel vastgelegd tussen de bv (werkgever) en de bestuurder. De vrijwaring geldt niet voor vermogensschade:

  • die voortvloeit uit een aansprakelijkstelling van de bestuurder door de werkgever zelf (interne aansprakelijkheid wegens een ernstig verwijt);
  • die in rechte is vastgesteld en het gevolg is van frauduleus, opzettelijk, bewust roekeloos of ernstig verwijtbaar handelen of nalaten van de bestuurder;
  • die wordt gedekt door een bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering (hierna: BAV) of andere verzekering en waarvoor de verzekeraar heeft uitgekeerd.

De werkgever sluit daarnaast een BAV af. De werkgever is de verzekeringnemer, betaalt de volledige premie en de bestuurders zijn de verzekerde personen. De verzekering kent een zogenoemde A-side- en een B-side-dekking:

  • De A-side dekt schade waarvoor de bestuurder persoonlijk aansprakelijk is en waarvoor de werkgever geen vrijwaring kan of mag geven. Bijvoorbeeld bij een conflict tussen de bestuurder en de werkgever (interne aansprakelijkheid) of bij aansprakelijkheid in verband met een faillissement of belastingschulden van de werkgever. De verzekeraar vergoedt de gedekte kosten rechtstreeks namens de bestuurder aan de werkgever respectievelijk de betreffende derde. De belangrijkste uitsluitingsgronden waarbij de dekking vervalt, zijn fraude, opzet en bewust roekeloos gedrag van de bestuurder.
  • De B-side vergoedt de kosten van de vrijwaring door de werkgever. De verzekeraar betaalt in deze situatie de vermogensschade aan de werkgever (en eventuele derden). De verzekering dekt alleen de schade die het gevolg is van vermeende fouten bij de uitoefening van de functie van de bestuurder. Schade als gevolg van opzet of persoonlijk gewin en zaak- en letselschade vallen buiten de dekking.

Vragen

Vrijwaring

  1. Vormt de door de werkgever aan de bestuurder verleende vrijwaring voor vermogensschade in dit geval een aanspraak in de zin van artikel 10, tweede lid, van de Wet op de loonbelasting 1964 (hierna: Wet LB 1964)?
  2. Zo ja, hoe moet de waardering van deze aanspraak plaatsvinden?
  3. Zo nee, leidt een (latere) vergoeding van vermogensschade van de werkgever in dit geval tot belast loon?

BAV (A-side en B-side)

  • Vormt de A-side-dekking in dit geval een aanspraak in de zin van artikel 10, tweede lid, Wet LB 1964?
  • Vormt de B-side-dekking in dit geval een aanspraak in de zin van artikel 10, tweede lid, Wet LB 1964?

Antwoorden

Vrijwaring

  1. Nee, de vrijwaring voor vermogensschade is geen aanspraak in de zin van artikel 10, tweede lid, Wet LB 1964.
  2. Deze vraag behoeft geen antwoord gelet op het antwoord onder 1.
  3. Nee. Dit is slechts anders als de vermogensschade op basis van de wettelijke aansprakelijkheid voor rekening komt van de bestuurder.

BAV (A-side en B-side)

  • Ja, de A-side-dekking vormt een aanspraak in de zin van artikel 10, tweede lid, Wet LB 1964.
  • Nee, de B-side-dekking vormt geen aanspraak in de zin van artikel 10, tweede lid, Wet LB 1964.

Beschouwing

1          Algemeen

1.1       Bestuurdersaansprakelijkheid bv

Een bv is een rechtsvorm met rechtspersoonlijkheid. Uitgangspunt is dat hun bestuurders niet aansprakelijk zijn voor de schulden van de vennootschap. Als een bestuurder niet aansprakelijk is, maar wel vermogensschade lijdt door een aansprakelijkstelling in verband met zijn werk, komt deze schade voor rekening van de werkgever. Denk bijvoorbeeld aan de juridische kosten die een bestuurder moet maken voor de verdediging tegen een aansprakelijkstelling.

Er zijn situaties waarin bestuurders van een bv toch persoonlijk aansprakelijk zijn. Hierna noemen we een aantal van deze uitzonderingen.

1.2       Interne bestuurdersaansprakelijkheid

Een bestuurder is gehouden tot een behoorlijke taakvervulling. Zie artikel 2:9 van het Burgerlijk Wetboek (hierna: BW). Bestuurders van een bv zijn in beginsel hoofdelijk aansprakelijk voor door de rechtspersoon geleden schade, tenzij de bestuurder geen ernstig verwijt treft en hij voldoende maatregelen heeft getroffen om de gevolgen van het onbehoorlijk bestuur te voorkomen of te beperken. Dit is de zogenoemde interne aansprakelijkheid.

1.3       Externe bestuurdersaansprakelijkheid

Bij de externe bestuurdersaansprakelijkheid is een bestuurder persoonlijk aansprakelijk voor de schade die derden lijden door het handelen van de bestuurder in het geval van een onrechtmatige daad jegens die derde. Zie artikel 6:162 BW. Voor deze aansprakelijkheid moet de bestuurder tegenover een derde onrechtmatig handelen. Daarbij moet hem, mede gelet op zijn verplichting tot een behoorlijke taakuitoefening als bedoeld in artikel 2:9 BW, persoonlijk een voldoende ernstig verwijt kunnen worden gemaakt. Ook is een bestuurder in beginsel aansprakelijk als hij schade toebrengt aan de werkgever of een derde jegens wie de werkgever tot vergoeding van die schade is gehouden, als de schade een gevolg is van zijn opzet of bewuste roekeloosheid. Zie artikel 7:661 BW.

1.4       Bestuurdersaansprakelijkheid in faillissement

In geval van faillissement zijn de bestuurders hoofdelijk aansprakelijk jegens de boedel, als het bestuur zijn taak kennelijk onbehoorlijk heeft vervuld en aannemelijk is dat dit een belangrijke oorzaak is van het faillissement. Zie artikel 2:248 BW.

1.5       Bestuurdersaansprakelijkheid voor belastingschulden

Bestuurders kunnen hoofdelijk aansprakelijk zijn voor belastingschulden als aannemelijk is dat het niet betalen van de belastingschulden het gevolg is van aan hen te wijten onbehoorlijk bestuur. Zie artikel 36 van de Invorderingswet 1990.

2          Vragen over de vrijwaring

2.1       Het loonbegrip

De inhoud van het loonbegrip in de zin van artikel 10 Wet LB 1964 heeft zich gevormd in de jurisprudentie en laat zich samenvatten in de volgende drie voorwaarden:

  1. De werkgever verstrekt het voordeel en is zich daarvan bewust (verstrekkingseis).
  2. Er is sprake van genieten (voordeelseis).
  3. Er is voldoende causaal verband tussen het voordeel en de dienstbetrekking (causaliteitseis).

Er is geen sprake van (werkgevers)loon als aan één van de drie voorwaarden niet is voldaan.

Artikel 10, tweede lid, Wet LB 1964 rekent ook “aanspraken om na verloop van tijd of onder een voorwaarde één of meer uitkeringen of verstrekkingen te ontvangen” expliciet tot het loon. Voorwaarde hierbij is dat de aanspraak voldoet aan de bovengenoemde drie voorwaarden. Een aanspraak die voldoet aan deze voorwaarden vormt een loonaanspraak. Een loonaanspraak vormt onmiddellijk loon, ook als sprake is van een voorwaarde en/of tijdsbepaling.

Het begrip aanspraak wordt verder nergens in de Wet LB 1964 of de uitvoeringsbepalingen omschreven. Het wordt wel eens gedefinieerd als een vorm van ‘loon in de vorm van een recht’ zijnde de tegenhanger van ‘recht op loon’:

  • Van recht op loon (loonvordering) is sprake als de werknemer het loon nog moet ‘verdienen’. Het kan pas worden gevorderd als aan de voorwaarden is voldaan, die zijn verbonden aan de dienstbetrekking. Voorbeelden hiervan zijn het maandelijkse salaris en de dertiende maand. Een recht op loon wordt niet zelfstandig in de heffing betrokken.
  • Van loon in de vorm van een recht is sprake als het recht inhoudelijk volledig is bepaald en onvoorwaardelijk is (aanstonds of na een bepaalde vaste termijn). Het recht vormt op zichzelf een beloning voor de werknemer en dus loon in natura. Er hoeft geen sprake te zijn van een zelfstandig vermogensrecht.

Een (loon)aanspraak is een bijzondere vorm van loon in de vorm van een recht.

2.2       Wat is een aanspraak?

Uit de wetsgeschiedenis kan worden afgeleid dat de wetgever (in 1936) het oog heeft gehad op aanspraken op kapitaalsuitkeringen, pensioenaanspraken en op rechten jegens spaar- en voorzieningsfondsen. Volgens vaste jurisprudentie van de Hoge Raad had de wetgever bij de totstandkoming van artikel 10, tweede lid, Wet LB 1964 bepaalde gevallen voor ogen. Het gaat om situaties waarin ten behoeve van de werknemer naast de contante beloning een voorziening wordt getroffen krachtens welke hij of zijn nabestaanden aanspraken verwerven om op een toekomstig tijdstip – in het algemeen bepaald door de beëindiging van de dienstbetrekking – al dan niet onder bepaalde voorwaarden in het genot te worden gesteld van één of meer uitkeringen. Verder kunnen nog de volgende specifieke kenmerken worden afgeleid uit de jurisprudentie:

  • Het moet gaan om een verzorgingsvoorziening voor toekomstige tijden die resulteert in een of meer uitkeringen. Zie onder andere:
  • Het betreffen juridisch afdwingbare (al dan niet voorwaardelijke) rechten en niet slechts verwachtingen dat uitkeringen zullen worden genoten (hoe stellig en gegrond zulke verwachtingen ook mogen zijn). Er moet sprake zijn van een bindende regeling. Zie onder andere:
  • Kenmerkend is verder dat de werkgever deze dekt door in eigen beheer een fonds op te bouwen of daarvoor stortingen te doen bij een derde. Zie onder andere HR 12 juni 1991, ECLI:NL:HR:1991:ZC4624. De mogelijkheid dat er een verzekeringsmaatschappij is te vinden die bereid is het risico te verzekeren betekent niet dat het recht zich leent voor dekking door stortingen bij derden. Zie HR 19 maart 1997, ECLI:NL:HR:1997:AA2131. Alleen rechten die volledig bepaalbaar zijn, lenen zich voor fondsvorming (of stortingen bij derden). Vergelijk ook HR 1 april 1992, ECLI:NL:HR:1992:ZC4952 en HR 8 april 1992, ECLI:NL:HR:1992:ZC4961.

Zie voor een nadere toelichting op het begrip aanspraak ook onder andere KG:204:2022:8 en KG:204:2025:22.

2.3       Vormt de vrijwaring een (loon)aanspraak? (vraag 1)

Er is geen sprake van loon omdat niet aan de voordeelseis (ad 2) wordt voldaan. De voordeelseis impliceert dat er een voordeel moet zijn behaald door de werknemer. De Hoge Raad heeft deze voordeelseis bevestigd in de arresten van onder andere 24 juni 1992 (ECLI:NL:HR:1992:ZC5026) en 26 november 2010 (ECLI:NL:HR:2010:BN7207). Er is sprake van een voordeel als:

  • de bestuurder zich verrijkt;
  • zijn bestedingsmogelijkheid vergroot;
  • maar ook als hij door een vergoeding of verstrekking, die (mede) zijn privésfeer raakt, niet verarmt respectievelijk zich bespaart op particuliere uitgaven.

De vrijwaring in casu geldt alleen voor kosten die op grond van de wettelijke aansprakelijkheid voor rekening komen van de werkgever. Een vrijwaring voor vermogensschade die al voor rekening van de werkgever komt, levert de bestuurder geen voordeel op. De onderhavige vrijwaring is daarom ook niet vergelijkbaar met bijvoorbeeld een recht op de vergoeding van bijzondere ziektekosten (of een tegemoetkoming in de ziektekosten). Vergelijk Hof Den Haag 16 november 1970, ECLI:NL:GHSGR:1970:AY4534. Dergelijke ziektekosten behoren tot de privésfeer. Een recht op de vergoeding van dergelijke kosten levert de werknemer een besparing op.

De vrijwaring is verder niet aan te merken als een verzorgingsvoorziening voor toekomstige tijden. Bovendien hangt de hoogte van de vergoeding mede af van factoren die anderen niet kunnen beoordelen of controleren. Vergelijk HR 19 maart 1997 (ECLI:NL:HR:1997:AA2131) waar de vraag centraal stond of een in de arbeidsovereenkomst opgenomen voorwaardelijk recht op een niet gekwantificeerde vergoeding een aanspraak vormde. Volgens de Hoge Raad heeft de wetgever niet beoogd om een aanspraak te zien in een geval waarin de omvang van de eventuele uitkering vooraf niet is gekwantificeerd (behoudens een minimumbedrag) en afhankelijk is van informatie die niet openbaar is.

“Het onderhavige recht (…) verschilt wezenlijk van de gevallen waarop de wetgever bij de totstandkoming van de thans in artikel 10, lid 2, opgenomen bepaling het oog heeft gehad, te weten, kort gezegd, aanspraken jegens spaar- en voorzieningsfondsen. Het leent zich immers, anders dan die aanspraken, niet ervoor dat de werkgever zijn eruit voortvloeiende verplichtingen dekt door daarvoor door middel van jaarlijkse dotaties in eigen beheer een fonds op te bouwen, of daarvoor jaarlijkse stortingen te doen bij derden. Evenmin behoort het tot de andere rechten op uitkeringen die in latere wetgeving - veelal op praktische gronden - onder het regime voor aanspraken zijn gebracht, noch is in die wetgeving een aanwijzing te vinden dat de wetgever een recht als het onderhavige als een belaste aanspraak heeft willen aanmerken.”

Conclusie: De vrijwaring voor vermogensschade van de bestuurder vormt geen loonaanspraak. Een waardering hoeft dan ook niet plaats te vinden (antwoord 2).

2.4       Is de (latere) vergoeding van vermogensschade op grond van de vrijwaring loon? (vraag 3)

De vergoeding van de vermogensschade vormt loon als aan de drie voorwaarden van loon wordt voldaan.

Ad 1 (verstrekkingseis):

Aan deze eis is voldaan, als de werkgever het voordeel (bewust) verstrekt. Door de vrijwaring van de werkgever treedt de werkgever in het vergoeden van de schade waartoe de bestuurder aansprakelijk wordt gesteld.

Ad 2 (voordeelseis):

De voordeelseis impliceert dat er een voordeel moet zijn behaald door de werknemer. De vergoeding van vermogensschade geeft de bestuurder geen voordeel, als het vermogensschade betreft die op basis van de wettelijke aansprakelijkheid voor rekening van de werkgever komt. Zie ook paragraaf 2.3. Als een werkgever civielrechtelijk gezien niet de mogelijkheid heeft de schadevergoeding te verhalen, geniet de werknemer geen voordeel als de werkgever besluit niet tot verhaal over te gaan. Zie ook HR 3 januari 2001, ECLI:NL:HR:2001:AA9243.

Ad 3 (causaliteitseis):

Er is geen sprake van loon als er onvoldoende causaal verband bestaat tussen het voordeel en de dienstbetrekking. Het slechts vaststellen van een verband tussen het voordeel en de dienstbetrekking is niet voldoende om aan de causaliteitseis te voldoen; de leer van de ‘conditio sine qua non’ is te ruim. Het verband met de dienstbetrekking moet voldoende sterk zijn om het voordeel aan de dienstbetrekking te kunnen toerekenen. In het algemeen wordt aangenomen dat hiervoor het criterium van de redelijke toerekening beslissend is. Zie Kamerstukken II 2009/10, 32130, nr. 7, p. 6. Volgens de leer van de redelijke toerekening omvat loon alle voordelen die, rekening houdende met de maatschappelijke opvattingen, geacht kunnen worden zakelijk te worden toegerekend aan de dienstbetrekking, dus met uitsluiting van wat tot de persoonlijke sfeer van de werknemer behoort.

Voor zover de vergoeding ziet op vermogensschade die zonder vrijwaring ook voor rekening van de werkgever zou komen gelet op diens wettelijke aansprakelijkheid, zou gesteld kunnen worden dat de vergoeding onvoldoende causaal verband houdt met de dienstbetrekking en daarom geen loon vormt. Indien en voor zover de werkgever schade en kosten vergoedt die verder gaan dan rechtstreeks uit die aansprakelijkheid voortvloeit, is wel sprake van loon. Vergelijk de smeerkuilarresten: HR 29 juni 1983, ECLI:NL:HR:1983:AW9439 en HR 25 maart 2022, ECLI:NL:HR:2022:444. Zie ook KG:204:2022:38. Deze jurisprudentie leidt ertoe dat geen sprake is van belast loon voor zover de vergoeding van de werkgever aan de bestuurder niet meer bedraagt dan de vermogensschade die op grond van de wettelijke aansprakelijkheid voor rekening van de werkgever komt.

Bestuurders kunnen alleen bij hoge uitzondering persoonlijk aansprakelijk zijn voor door hen gemaakte fouten. Er zal dan bijvoorbeeld sprake moeten zijn van opzettelijk of ernstig verwijtbaar handelen of nalaten van de bestuurder. Het handelen (of nalaten) van de bestuurder wijkt in zo’n situatie duidelijk af van wat een redelijk handelend bestuurder in dezelfde situatie zou hebben gedaan. Gewone fouten of onhandige beslissingen vallen daar niet onder. De vrijwaring in casu geldt niet als de bestuurder frauduleus, opzettelijk, bewust roekeloos of ernstig verwijtbaar de schade heeft veroorzaakt. De werkgever is dan niet gehouden de vermogensschade te vergoeden aan de bestuurder (of rechtstreeks aan de derde).

Conclusie: Alles overwegende meent de kennisgroep dat de vergoeding van vermogensschade op grond van de vrijwaring door de werkgever aan de bestuurder geen loon vormt voor zover de vermogensschade voor rekening van de werkgever komt op grond van diens wettelijke aansprakelijkheid. Dit geldt ook voor de juridische kosten die de bestuurder moet maken om zijn aansprakelijkheid te weerleggen. Uitgangspunt is dat bestuurders niet aansprakelijk zijn voor de schulden van de bv; de werkgever is aansprakelijk tot het tegendeel is bewezen.

3          Vragen over de BAV (A-side en B-side)

3.1       A-side (vraag 4)

In het geval van de A-side van de BAV heeft alleen de bestuurder een juridisch afdwingbaar recht op een of meer toekomstige uitkeringen. De verzekering ziet op vermogensschade waarvoor de bestuurder niet door zijn werkgever is gevrijwaard.

De verstrekking van de BAV ten behoeve van een bestuurder is een kostenvoorkomende verstrekking en levert daarom een (privé)voordeel op voor de bestuurder. Beroepskosten vormen immers privékosten. De verzekering vertegenwoordigt een reële waarde in het economische verkeer en de bestuurder bespaart zich particuliere uitgaven door deze voorziening. Vergelijk bijvoorbeeld het recht op de vergoeding van bijzondere ziektekosten (of een tegemoetkoming in de ziektekosten).

De bestuurder verkrijgt een loonaanspraak om op een toekomstig tijdstip onder bepaalde voorwaarden in het genot te worden gesteld van één of meer uitkeringen. De aanspraak op de A-side-dekking van de aansprakelijkheidsverzekering vormt voor de bestuurder een (belaste) loonaanspraak. De premie die de werkgever betaalt (ten aanzien van de A-side-dekking) is belast loon voor de bestuurder. Zie artikel 3.12, eerste lid, van de Uitvoeringsregeling loonbelasting 2011. Een eventuele latere uitkering uit de BAV vindt plaats in de privésfeer en is onbelast.

3.2       B-side (vraag 5)

In het geval van de B-side van de BAV is de werkgever de verzekeringnemer en de bestuurder de verzekerde. De verzekeraar keert uit aan de werkgever of rechtstreeks aan eventuele derden namens de werkgever. Alleen de werkgever heeft daarmee een juridisch afdwingbaar recht op een uitkering; de bestuurder heeft dat recht niet. De verzekering geeft de bestuurder geen voordeel. De B-side van de BAV vormt dan ook geen loonaanspraak in de zin van het tweede lid van artikel 10 Wet LB 1964.

3.3       Ten slotte

Omdat de A-side van de BAV loon vormt, zal de werkgever in dit geval een splitsing in de verzekeringspremie moeten maken. De premie voor de B-side-dekking vormt immers geen loon. Een dergelijke splitsing kan per verzekering, per werkgever en per jaar verschillen afhankelijk van de vormgeving van de vrijwaring en de risico’s die worden gedekt onder de A- respectievelijk de B-side-dekking. Dit is afhankelijk van de feiten en omstandigheden en staat ter beoordeling aan de inspecteur. De werkgever mag het loon aanwijzen als eindheffingsbestanddeel en ten laste brengen van zijn vrije ruimte van de werkkostenregeling als aan de gebruikelijkheidseis wordt voldaan.

Deel deze pagina